Zaburzenia używania substancji psychoaktywnych (alkoholu, narkotyków, leków)

Leczenie stacjonarne prowadzone w naszym ośrodku pozwala na pełne skupienie się na terapii i pozostawienie problemów dnia codziennego na dalszym planie. Koncentracja na pacjencie jest niezwykle korzystna z punktu widzenia efektywności prowadzonych działań terapeutycznych. dlatego spośród innych prywatnych ośrodków terapii wyróżnia nas kompleksowe podejście do każdego z pacjentów. Metody leczenia dobierane są indywidualnie z uwzględnieniem potrzeb i dokładnej historii osoby. Dbamy o to, aby podejmowane działania lekarza i terapeutów uzupełniały się zarówno w aspekcie pracy nad zdrowiem psychicznym, jak i fizycznym. Opierając się na najnowszych badaniach naukowych, wiemy, że poszczególne parametry fizyczne nie pozostają bez znaczenia dla ogólnego samopoczucia i dobrostanu psychicznego. To dlatego osoby będące pod naszą opieką korzystają z badań analitycznych oraz konsultacji szerokiego grona współpracujących ze sobą specjalistów: psychoterapeutów, psychologów, lekarzy. Skuteczność stosowanych przez nas metod została potwierdzona przez szerokie grono pacjentów, którzy dzięki terapii w naszym ośrodku na nowo odkryli radość życia.

Od czego zacząć leczenie?

W sytuacji, gdy osoba podejrzewana o nadużywanie substancji nie ma wydanego sądowego zobowiązania do leczenia tzw. „nakazu sądowego”, to musi sama zgodzić się na terapię. Leczenie może podjąć wg własnego uznania w trybie ambulatoryjnym lub stacjonarnym w dowolnym ośrodku terapii. W całej Polsce obowiązuje ten sam model leczenia, dlatego nie ważne czy osoba trafi do prywatnego ośrodka leczenia czy publicznego na tzw. NFZ – w każdym znajdzie pomoc. Różnica jest z reguły w standardzie zakwaterowania, liczebności grup oraz podejściu do pacjenta. Wyjątkiem są ośrodki Monar, terapia w nich stosowana polega na tzw. metodzie społeczności. Jednak, gdy osoba nie chce się leczyć – należy ją do tego zmusić lub namówić. Jak to zrobić?

Przymusowe leczenie 

Terapia odwykowa, gdy jest konieczna, a osoba mimo to jest w oporze, to należy zacząć od zmotywowania jej do leczenia. Jeżeli osoba nie chce się z własnej woli, dobrowolnie zgodzić na leczenie to rodzina lub sąsiedzi mogą wystąpić do Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych z wnioskiem o tzw. „przymusowe leczenie”. Niestety nie funkcjonują jeszcze w Polsce komisje problemów narkotykowych lub hazardowych, ale z tymi problemami również można się do Komisji alkoholowej zgłaszać. Procedura może potrwać parę miesięcy, dlatego nie należy ze zgłoszeniem zwlekać. Miejska lub Gminna Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (w zależności od miejsca zamieszkania lub zameldowania osoby) najpierw wzywa świadków oraz osobę nadużywającą na przesłuchanie. Następnie zebrane dokumenty przesyła do sądu, który przez biegłego sądowego psychiatrę lub psychologa bada osobę celem zdiagnozowania. Jeżeli biegli stwierdzą alkoholizm, narkomanię lub patologiczny hazard, to sąd wydaje tzw. „nakaz leczenia”, określa tryb leczenia lub placówkę oraz termin. W sytuacji, gdy osoba nie zgłosi się w wyznaczonym terminie na leczenie, rodzina lub sąsiedzi mogą zgłosić ten fakt na Policji celem doprowadzenia osoby siłą do ośrodka leczenia.

Jak zmusić do leczenia?

Ważnym elementem jest motywacja do zmiany zachowań związanych z piciem, zażywaniem lub graniem. Jest to szczególnie ważne na początku terapii, ale także w trakcie leczenia, ponieważ pacjenci są często rozdarci między pragnieniem zmiany a pragnieniem kontynuowania picia, brania, grania. Ponadto mogą wystąpić powtarzające się kryzysy i niewielkie lub poważne zmiany zdania, które wymagają ponownego zmotywowania osoby do leczenia. W tym celu tak zwany dialog motywacyjny jest często stosowany w terapii. Terapeuci pracujący w naszym ośrodku prowadzą wstępne konsultacje motywujące do leczenia.

Dialog motywujący

W naszym ośrodku w ramach wstępnej konsultacji motywującej z jednej strony terapeuta pokazuje, że rozumie pacjenta i jego stosunek do konsumpcji alkoholu, narkotyków lub hazardu (wyraz empatii). Jednocześnie jednak z drugiej strony razem z pacjentem próbuje odkryć sprzeczności (rozbieżności) między zachowaniem związanym z nadużywaniem substancji, a ważnymi celami i wartościami, które przez picie, branie, granie nie są realizowane - motywując go w ten sposób do wprowadzania zmian. Na przykład terapeuta może odkryć podczas rozmów z pacjentem, że ten podczas gdy pije, zażywa lub gra i spotyka się z przyjaciółmi, to zaniedbuje obowiązki lub rodzinę, po czym jednak odczuwa silną skruchę. Ponadto terapeuta wielokrotnie podkreśla, że pacjent musi sam decydować co chce zmienić, jednocześnie wyraża zrozumienie dla lęków, obaw i trudności pacjenta (opór przed terapią). Wreszcie, terapeuta dąży również do zwiększenia oczekiwanej skuteczności pacjenta. To znaczy, że wielokrotnie powtarza pacjentowi, iż zmiana zachowań związanych z piciem, braniem, graniem jest możliwa pod warunkiem podjęcia leczenia.

Metody leczenia

W naszym ośrodku psychoterapii stosujemy następujące metody: psychoterapię grupową, indywidualną oraz farmakoterapię.

Terapia poznawczo-behawioralna

Centralne aspekty terapii poznawczo-behawioralnej to dialogi motywacyjne, rozmowy rozpoznające dysfunkcjonalne przekonania wraz z ich korektą, mające na celu zmianę zachowań i środki zapobiegania nawrotom. Terapeuta zazwyczaj postępuje w sposób względnie zorganizowany. Najpierw wraz z pacjentem stawia się diagnozę nozologiczną i problemową, potem opracowuje się cele terapii, a następnie podejmuje konkretne kroki w celu osiągnięcia tych celów. Na przykład opracowywane są wyzwalacze głodu alkoholowego, narkotykowego, hazardowego i metody radzenia sobie z nim. Ponadto rozważa się zalety i wady poprzedniego stylu życia i spożywania alkoholu, narkotyków czy hazardu oraz porównuje zalety i wady abstynencji. Pacjent podczas terapii uczy się rozpoznawania wewnętrznych czynników wywołujących głód picia, zażywania lub grania - czyli uczuć i stresu - oraz ćwiczy reagowanie na nie inaczej niż wcześniej. W treningu odmawiania picia alkoholu, zażywania narkotyków lub hazardowego grania pacjent ćwiczy w odgrywanych tzw. „scenkach” jak powinien zachować się w sytuacjach, gdy ktoś będzie go namawiał na alkohol, narkotyk lub hazard. Uczy się radzić sobie z pokusą ponownego picia alkoholu, zażywania narkotyków lub grania, czyli wyzwalaczami głodu.

Terapia psychodynamiczna

Podejście to zakłada, że nieświadome konflikty i deficyty w niektórych funkcjach psychicznych są przyczyną zaburzeń psychicznych i nadużywania alkoholu, narkotyków czy leków. Uważa się, że problematyczne picie, zażywanie często występuje po traumatycznych doświadczeniach lub jako obrona przed depresją. Terapia psychodynamiczna ma na celu zmniejszenie deficytów strukturalnych, odkrycie i rozwiązanie konfliktów wewnętrznych związanych z problemowym piciem alkoholu lub zażywaniem narkotyków/ leków.

Terapia systemowa (par i rodzin)

Problem alkoholowy, narkotykowy lub hazardowy zawsze wywiera negatywny wpływ na relacje z osobami krewnymi takimi jak małżonkowie, dzieci lub rodzice. Wielu z nich często cierpi na problemy psychiczne np. depresje lub nerwice z powodu ciągłego stresu, dlatego sensowne jest, aby każda forma terapii obejmowała również krewnych. Terapia par lub rodzin może wyraźnie pomóc poprawić i ustabilizować relacje między uzależnionym/ą a jego żoną/mężem lub rodziną i z reguły ma bardzo pozytywny wpływ zarówno na pacjenta, jak i na jego rodzinę.

Współuzależnienie

Typowym problemem związanym z nadużywaniem alkoholu, narkotyków lub hazardu jest to, że niektórzy członkowie rodziny nieświadomie wspierają pacjenta w jego stylu życia. Na przykład wielu krewnych przejmuje zadania, z którymi chory nie może już sobie poradzić z powodu picia, zażywania lub grania. Chronią go przed negatywnymi konsekwencjami picia alkoholu lub brania narkotyków na przykład poprzez zgłaszanie pracodawcy choroby. Często nawet całe życie krewnych jest w dużej mierze dostosowane do picia czy zażywania nałogowca. Rodzina myśli, że robi dobrze jednak pośrednio przyczyniają się do pogłębiania choroby przez wspieranie komfortu picia alkoholu lub zażywania narkotyków i niedopuszczaniu do negatywnych konsekwencji. Terapia lub poradnictwo par i rodzin w takich przypadkach może pomóc krewnym w nauce alternatywnych, bardziej pomocnych sposobów radzenia sobie z pijącym czy zażywającym członkiem rodziny.

Podwójna diagnoza

W ramach pobytu w sytuacji tzw. podwójnej diagnozy, czyli gdy równolegle do nałogów występują inne zaburzenia psychiczne (takie jak depresja, nerwica, PTSD, ChAD itp.) są one leczone jednocześnie. Są one często czynnikami, które wywołały problematyczne picie alkoholu lub zażywanie narkotyków lub też powstały w ich rezultacie, a jednoczesne leczenie ich zwiększa skuteczność terapii.

Farmakologia

Ponieważ substancje chemiczne takie jak alkohol czy narkotyki powodują silną zależność fizyczną, to nie da się ich bezpiecznie odstawić bez zastosowania specjalnych leków. Leki przeciwpadaczkowe, przeciwdrgawkowe i neuroleptyki odgrywają ważną rolę w umiarkowanych lub ciężkich objawach abstynencyjnych i pozwalają zmniejszyć ryzyko padaczki lub majaczenia (delirium tremens). Ponadto benzodiazepiny (lub inne leki uspokajające) mogą być na krótko stosowane w celu złagodzenia objawów psychicznych odstawienia, a w dłuższym terminie stosuje się antydepresanty, aby pomóc organizmowi szybciej przywrócić równowagę biochemiczną w mózgu i uniknąć depresji. W leczeniu czasami podaje się także leki na głód alkoholowy / narkotykowy. Obejmują one w szczególności akamprozat i naltrekson, których skuteczność wykazano w badaniach naukowych i które z powodzeniem od wielu lat stosuje się w Europie i USA jako wsparcie w leczeniu.

Grupy wsparcia

Grupy samopomocy, takie jak Anonimowi Alkoholicy mogą znacząco przyczynić się do utrzymania długoterminowej abstynencji. Dlatego wielu pacjentom zaleca się regularne wizyty w grupie wsparcia po zakończeniu terapii. W grupach samopomocowych osoby, które wyszły z choroby mają okazję dawać wsparcie i pomagać innym w wyjściu z picia czy zażywania. W naszym ośrodku podczas spotkań grupy wsparcia każdy uczestnik ma okazję porozmawiać o swojej sytuacji i innych sprawach osobistych.

Zapobieganie nawrotom

Innym ważnym aspektem skutecznego leczenia jest korzystanie z terapii pogłębionej w ramach monitorowania trzeźwienia i zapobieganie nawrotowi starych nawyków związanych z piciem, zażywaniem czy graniem. Podczas takich sesji indywidualnych, terapeuta analizuje z pacjentem aktualne trudności i zagrożenia oraz identyfikuje czynniki mogące wywołać nawrót picia czy brania. Jednocześnie pacjent uczy się radzić sobie na nowo z sytuacjami ryzyka, które mogą wywołać ponowne picie. Uczy unikać takich wyzwalaczy, na ile to możliwe (na przykład unikając miejsc, w których pije się alkohol).