Nerwica

Każdy poczułby strach na widok napastnika z bronią, jest to normalne. Jednak, jeżeli ktoś odczuwa strach czy lęk bez grożącego mu niebezpieczeństwa oznacza to, że może mieć zaburzenia lękowe np.: fobię (przed pająkami, brudem itp.), fobię społeczną, zespół stresu pourazowego, lęk paniczny, agorafobię, lęk uogólniony, niepokój codzienny, czyli ogólnie mówiąc tzw. nerwicę. Wg teorii psychoanalitycznych każda nerwica ma podłoże lękowe, stąd ta nazwa. To co łączy wszystkie zaburzenia lękowe, czyli nerwice, to wyolbrzymione normalne trudności przystosowania się, jakie każdy z nas może odczuwać w różnych trudnych sytuacjach – jednak co ważne, w przypadku zaburzeń, że utrudniają lub wręcz uniemożliwiają one choremu normalne życie.

Rodzaje nerwicy

Osoby jakie trafiają do naszego ośrodka na leczenie nerwicy mają różne jej odmiany.

FOBIA SPOŁECZNA

Fobia społeczna to lęk przed byciem obserwowanym, obawa, że zachowanie spowoduje upokorzenie, przez które osoba dozna napadu paniki. Charakteryzują tą nerwicę:

  1. silny i ciągły strach przed sytuacjami społecznymi z obcymi ludźmi lub występami publicznymi. Pacjent boi się, że jego zachowanie wywoła zażenowanie
  2. w sytuacjach społecznych zawsze pojawia się lęk, który może przybierać formę napadów paniki, przy czym pacjent wie, że lęk jest nadmierny i nieuzasadniony, a mimo to ich unika lub ciężko znosi
  3. unikanie tych sytuacji lub lęk i wynikające z niego złe samopoczucie wyraźnie przeszkadzają pacjentowi w normalnym życiu
  4. lęk nie jest związany ze współistniejącymi chorobami somatycznymi, zaburzeniami psychicznymi, uzależnieniami, anoreksją czy bulimią

PTSD

Zespół stresu pourazowego (PTSD) to wywołane przez czynniki zewnętrzne zmiany nerwowe i hormonalne, podczas których skrajny stres doświadczany podczas traumatycznego zdarzenia prowadzi do długotrwałego wzrostu aktywności osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, która kieruje reakcjami na przedłużający się stres. W następstwie dochodzi do chronicznego wydzielania hormonu stresu kortyzolu, który trwale uszkadza hipokamp, obszar związany z pamięcią trwałą. Objawia się:

  1. przeżywaniem urazu ciągle na nowo w snach, przebłyskach pamięci i w rozmyślaniach
  2. obojętnością na świat, unikaniem myśli, uczuć, miejsc, ludzi, które przypominają o urazie
  3. doświadczanie lęku i pobudzenia, które nie występowały przed urazem np.: zaburzeń snu, nadmiernej czujności, trudności ze skupieniem uwagi, wyolbrzymionymi reakcjami strachu i wybuchami gniewu
  4. niemożnością przypomnienia sobie ważnych szczegółów traumatycznego przeżycia
  5. ograniczeniem zainteresowań, poczuciem wyobcowania lub wyłączenia się od innych, co znacząco utrudnia normalne funkcjonowanie

LĘK PANICZNY

Zaburzenie lęku panicznego polega na powracających napadach przerażenia, fizycznego roztrzęsienia i napięcia, osoba spodziewa się czegoś złego, ale nie wie, co konkretnie ma się zdarzyć. Objawy tego typu nerwicy to:

  1. nawracające nieoczekiwane napady paniki
  2. po napadzie występuje ciągły niepokój przed dalszymi napadami, obawa o jego skutki (np. zawał serca, obłęd) i wyraźna zmiana zachowania w związku z napadami
  3. Napad paniki nie jest skutkiem innych zaburzeń lękowych (agorafobii), zaburzeń psychicznych, uzależnienia, innej choroby (np. nadczynności tarczycy)

AGORAFOBIA

Agorafobia, czyli lęk przez agorą, czyli przed przebywaniem w miejscach lub sytuacjach, z których ucieczka może być trudna (lub kłopotliwa) lub w których może zabraknąć pomocy w wypadku nieoczekiwanego lub wywołanego sytuacją napadu paniki bądź wystąpienia objawów przypominających panikę. Ten typ nerwicy charakteryzuje:

  1. lęk, który obejmuje zbiór szczególnych sytuacji, w tym przebywanie samemu poza domem, w tłumie, stanie w kolejce, znajdowanie się na moście, jazda autobusem, pociągiem, samochodem. (Uwaga: z wyjątkiem fobii specyficznej bądź fobii społecznej – one są odrębnym zaburzeniem)
  2. unikanie pewnych sytuacji (np. podróży) lub znoszenie ich z dużym trudem bądź z lękiem przed wystąpieniem napadu paniki lub objawów przypominających panikę albo konieczność obecności innej osoby
  3. lęku lub fobicznego unikania nie można wyjaśnić za pomocą innych zaburzeń psychicznych jak fobia społeczna (np. reakcja unikania ograniczona do sytuacji społecznych z powodu strachu przed zakłopotaniem), fobia specyficzna (np. reakcja unikania ograniczona do konkretnej sytuacji, takiej jak przebywanie w windzie), zaburzenia obsesyjno-kompulsywne (np. unikanie brudu przez osobę z obsesją zarazków), zaburzenia stresu pourazowego (np. unikanie bodźców związanych z. poważnymi stresorami) bądź lękowe zaburzenia separacyjne, (np. po opuszczeniu domu lub najbliższych).

ZABURZENIE LĘKOWE UOGÓLNIONE

lęk uogólniony to wolno płynący lęk przewlekły, który może trwać miesiącami, cierpiący na ten typ nerwicy nie potrafi sam opanować niepokoju czy lęku, a objawy te są przyczyną bardzo złego samopoczucia oraz problemów w pracy i w relacjach z innymi ludźmi. Emocjonalnie odczuwa bezradność, zdenerwowanie, napięcie, czujność, ciągłe rozdrażnienie przez większość czasu. Oprócz tego pacjent spodziewa się czegoś strasznego, lecz nie wie, co to będzie, somatycznie doświadcza ciągłego napięcia mięśni, łatwo się męczy, ma trudności z koncentracją i źle sypia. Bywa wiecznie zatroskany, a ich codzienne życie jest zdominowane przez zmartwienia.

Ten typ nerwicy należy traktować jako odrębny typ zaburzeń, ponieważ trudno go odróżnić od lęku panicznego i zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych z jednej strony oraz od normalnych obaw i niepokojów z drugiej. Objawy nerwicy lękowej:

  1. nasilony lęk i niepokój utrzymujący się przez większość dni w ciągu co najmniej sześciu miesięcy
  2. trudności z opanowaniem lęku czy niepokoju, przy czym jest on połączony z bezradnością lub poczuciem osaczenia, wyczerpania, szybkim męczeniem się, trudnością z koncentracją lub logicznym myśleniem, drażliwością, napięciem mięśni, zaburzeniami snu.
  3. Lęk, obawa lub objawy fizyczne wywołują w stopniu istotnym klinicznie złe samopoczucie lub upośledzenie funkcjonowania w życiu społecznym, zawodowym lub w innych ważnych sferach życia.
  4. Lęk ten należy rozróżnić z innymi rodzajami nerwic czyli gdy nie jest on związany z obawą przed napadem paniki (jak w zaburzeniach lęku panicznego), przed zażenowaniem w miejscach publicznych (jak w fobii społecznej), przed zarażeniem (jak w zaburzeniach obsesyjno-kompulsywnych), przed rozstaniem, z domem lub z najbliższymi osobami (jak w separacyjnych zaburzeniach lękowych), przed otyłością (jak w anoreksji), przed różnorodnymi dolegliwościami fizycznymi (jak w zaburzeniach somatyzacyjnych) lub przed poważną chorobą (jak w hipochondrii); lęk i obawy nie są też wyłącznie przejawem zaburzeń stresu pourazowego, a także działaniami substancji (np. nadużywania alkoholu, narkotyków lub leków) ani choroby somatycznej (np. nadczynności tarczycy) i nie występują wyłącznie jako przejaw zaburzeń nastroju, zaburzeń psychotycznych lub całościowych zaburzeń rozwoju.

Leczenie nerwicy

Ogólnie leczenie nerwicy w naszym ośrodku polega na połączeniu terapii nerwicy z farmakoterapią. W przypadku terapii nerwicy lękowej (uogólnionych zaburzeń lękowych) najlepsze jest stosowanie środków przeciwlękowych oraz technik psychoterapii poznawczo-behawioralnych. Działanie leków jest jednoznacznie skuteczne, ale może być groźne. Przykładowo środki przeciwlękowe takie jak benzodiazepiny (Afobam, Xanax itp.), co prawda powodują wyraźne złagodzenie objawów lęku, dopóki są zażywane, jednak powodują uzależnienie oraz osłabienie pamięci i depresję, a więc nasi lekarze ich nie przepisują.

Farmakoterapia nerwicy

Niestety stosowanie benzodiazepin w leczeniu nerwicy lękowej jest wśród lekarzy podstawą, dlatego zgłasza się do nas wielu pacjentów na terapię nerwic, którzy są od benzodiazepin uzależnieni, a więc musimy im je odstawiać, a w ich miejsce stosujemy inne nieuzależniające leki. Benzodiazepiny zwiększają wydzielanie neuroprzekaźnika GABA w mózgu, który między innymi hamuje lęk. Jeśli pacjenci mają za mało receptorów GABA lub z innych powodów nieodpowiednio przetwarzają tę substancję, to współpracujący z naszym ośrodkiem lekarze przepisują naszym pacjentom innej klasy środki farmakologiczne bazujące na neuroprzekaźniku GABA. Nasze doświadczenia wykazały też, że środki przeciwdepresyjne (trójpierścieniowe, inhibitory MAO i SSRI) mogą być prawie tak samo skuteczne jak benzodiazepiny, ale bez ich negatywnych obciążeń dla organizmu pacjentów, ponieważ nie uzależniają, wpływają natomiast pozytywnie na system dopaminowy, norepinefrynowy i serotoninowy wykazując działanie hamujące lęk.

Terapia nerwicy

Naukowo udowodnioną metodą leczenia nerwicy przy pomocy psychoterapii jest terapia poznawczo-behawioralna.

Przykładowo w terapii nerwicy w postaci napadów paniki ich przyczyną są błędne, katastroficzne interpretacje normalnych reakcji lękowych, jak gwałtowne bicie serca, brak tchu, duszności, zawroty głowy i traktowanie ich jako zapowiedź nieuniknionego nieszczęścia. Pacjent, który zwraca nadmierną uwagę na pracę serca, interpretuje palpitacje jako sygnał zbliżającego się zawału, a zawroty głowy jako sygnał obłędu i utraty kontroli. Czyli napady paniki powstają wskutek błędnej interpretacji wrażeń cielesnych przez pacjenta, a skoro te błędne i katastroficzne interpretacje wrażeń cielesnych są przyczyną zaburzeń lęku panicznego, to zmiana tych interpretacji powinna uleczyć zaburzenia, Terapia, którą prowadzimy w tym celu, jest prosta i krótka. Pacjentom wyjaśnia się, że panika powstaje wskutek mylenia normalnych objawów narastającego lęku z objawami zawału serca, obłędu lub umierania. W terapii nerwicy chorzy dowiadują się, że to tylko lęk powoduje brak tchu, ból w klatce piersiowej i poty. Błędna interpretacja normalnych wrażeń cielesnych jako nieuchronnego zawału serca powoduje zaostrzenie objawów, bo sprawia, że lęk zmienia się w przerażenie. Tak powstaje błędne koło, które prowadzi do pełnoobjawowego napadu paniki. Pacjenci uczą się interpretować swoje objawy bardziej realistycznie, czyli wyłącznie jako objawy lęku, a potem ćwiczą radzenie sobie z tymi objawami.

Z kolei w leczeniu nerwicy pod postacią PTSD skuteczna jest ekspozycja. Jest ona procedurą wygaszania, w której pacjenci są wielokrotnie narażani na bodźce wywołujące strach. Stosowano ją w leczeniu zaburzeń stresu pourazowego, a jej skuteczność została chyba najlepiej udokumentowana. Terapia ekspozycji w PTSD polega na tym, że ofiary przeżywają traumę ponownie w wyobraźni, przezwyciężając skłonność do dystansowania się od tego doświadczenia. Opisują je głośno w obecności terapeuty, wyrażając emocje i wypowiadając się w czasie teraźniejszym.

Natomiast w terapii fobii społecznej pacjenci poddawani są treningowi interpersonalnemu, a przy agorafobii desensytyzacji, które zmniejszają u nich objawy lękowe.

Oprócz powyższego w terapii nerwicy bardzo pomaga otwarcie się i ujawnienie. Pojęcie „otwarcia” pochodzi z ważnej pracy naukowej o milczeniu. Jej autor Penncbaker stwierdził, że ofiary holokaustu lub gwałtu, które nie mówią o urazie, mają później więcej dolegliwości fizycznych niż osoby, które się komuś zwierzają. Autor nakłonił sześćdziesiąt osób ocalałych z holokaustu do otwarcia i ujawnienia, co przeżyły. W końcu opowiedziały one innym sceny, które w ciągu pięćdziesięciu lat przeżywały w myślach tysiące razy. Bezpośrednią konsekwencją otwarcia się i ujawnienia swoich traumatycznych przeżyć było zmniejszenie się o 50 procent częstotliwości dolegliwości somatycznych oraz polepszył się stan zdrowia tych, u tych którzy je ujawnili.

Nasi terapeuci podczas sesji zachęcają pacjentów do wyrażania swoich skrywanych urazów: o wykorzystywaniu seksualnym, o śmierci bliskiej osoby, o próbach samobójczych, o przeżywanym stresie, o doświadczaniu przemocy itp. U tych, którzy zaczynają mówić o swoich doświadczeniach, zawsze następuje złagodzenie objawów nerwicowych.

Terapia psychologiczna nerwicy każdemu przynosi ulgę, wystarczy ją rozpocząć.

Nerwica Test

Przeczytaj uważnie i zaznacz jak się najczęściej czujesz, udzielaj odpowiedzi, które najlepiej opisują twoje samopoczucie przez ostatni rok.

1. Jestem osobą zrównoważoną (nigdy-4; czasem-3; często-2; zawsze-1)

2. Jestem z siebie zadowolony (nigdy-4; czasem-3; często-2; zawsze-1)

3. Czuję się zdenerwowany i bezradny (nigdy-1; czasem-2; często-3; zawsze-4)

4. Chciałbym być tak szczęśliwy, jak wydają się inni (nigdy-1; czasem-2; często-3; zawsze-4)

5. Czuję się przegrany (nigdy-1; czasem-2; często-3; zawsze-4)

6. Kiedy myślę o swoich ostatnich zmartwieniach i problemach, doświadczam napięcia i niepokoju (nigdy-1; czasem-2; często-3; zawsze-4)

7. Czuję się bezpieczny (nigdy-4; czasem-3; często-2; zawsze-1)

8. Jestem pewny siebie (nigdy-4; czasem-3; często-2; zawsze-1)

9. Czuję się nieprzystosowany (nigdy-1; czasem-2; często-3; zawsze-4)

10. Za bardzo przejmuję się sprawami, które nie maja znaczenia (nigdy-1; czasem-2; często-3; zawsze-4)

Obliczanie wyniku testu na nerwicę. Dodaj punkty za każda odpowiedź i oblicz sumę. W niektórych pytaniach cyfry ustawione są malejąco, a w innych rosnąco. Im wyższy wynik uzyskałeś/aś, tym większy jest poziom lęku w twoim życiu, a co za tym idzie - nerwica.

Test na nerwicę - wyniki

10-12 punktów - najniższa nerwica

13-15 punktów – niska nerwica

16-18 punktów – średnia nerwica

19-21 punktów – wysoka nerwica

22-24 punkty – bardzo wysoka nerwica

25-27 punkty – ekstremalnie wysoka nerwica

Im więcej punktów osoba uzyskała, tym bardziej zalecane jest dla niej leczenie nerwicy